Medeni Hukuka Dair

Medeni hukuk, genel olarak hukukun kamu hukuku ve özel hukuk olarak ayrılması çerçevesinde, özel hukuk alanında yer almaktadır. Roma Hukuku’na dayanan bu ayrım, Kara Avrupası hukuk sistemini benimseyen ülkelerde uygulanmaktadır. Ancak kamu hukuku ile özel hukuk arasındaki sınır her zaman kesin ve değişmez değildir. Günümüzde bu ayrıma, her iki hukuk dalının özelliklerini bünyesinde barındıran karma hukuk dalları da eklenmiştir.

Özel hukuk, bireyler arasındaki ilişkileri eşitlik ve irade özgürlüğü ilkeleri doğrultusunda düzenler. Başlıca özel hukuk dalları; medeni hukuk, ticaret hukuku ve milletlerarası özel hukuktur.

Medeni hukuk, özel hukukun temelini oluşturan ve düzenlediği ilişkiler bakımından en kapsamlı hukuk dalıdır. Kişiliğin kazanılmasından sona ermesine kadar geçen süreçte, ticari ilişkiler dışında kalan tüm özel ilişkileri kapsar.

Medeni Hukukun Alt Dalları

Medeni hukuk kendi içerisinde beş ana dala ayrılır:

1. Kişi Hukuku

Kişiliğin başlangıcı ve sona ermesi, kişiliğin korunması, kişisel durum sicilleri ve yerleşim yeri gibi konuları kapsar. Gerçek kişilerin yanı sıra tüzel kişilerden dernek ve vakıflar da bu dalın inceleme alanına girer.

2. Aile Hukuku

Aile kavramı çerçevesinde; nişanlanma, evlenme, boşanma, velayet, soybağı (nesep) gibi konuları düzenler.

3. Miras Hukuku

Bir kişinin ölümü sonrasında malvarlığının, alacak ve borçlarının kimlere ve nasıl geçeceğini düzenleyen hukuk dalıdır.

4. Eşya Hukuku

Kişilerin taşınır ve taşınmaz mallar üzerindeki haklarını konu alır. Zilyetlik, mülkiyet, ayni haklar, tapu sicili, rehin ve ipotek gibi kavramlar bu kapsamda incelenir.

5. Borçlar Hukuku

Kişiler arasındaki borç ve alacak ilişkilerini düzenler.

Türk Medeni Kanunu

Yürürlükte bulunan 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 1 Ocak 2002 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Kanun; kişiler hukuku, aile hukuku, miras hukuku ve eşya hukuku olmak üzere dört kitaptan oluşmaktadır.

Borçlar hukuku ise ayrı bir kanunla düzenlenmiş olup, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu 1 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Medeni Hukukun Temel Kavramları

Medeni hukukta temel kavramlar; hak, hakkın kazanılması, hakkın korunması, dava, kişi türleri ve kişiliğin başlangıcı ile sona ermesidir.

Hak

Hak, hukuk düzeni tarafından korunan ve sahibine bu korumadan yararlanma yetkisi tanıyan menfaattir. Her hak mutlaka bir hukuk kuralına dayanır.

Haklar ikiye ayrılır:

Kamusal Haklar:
Kişisel haklar (din ve vicdan özgürlüğü), sosyal haklar (dinlenme hakkı), ekonomik haklar ve siyasi haklar (seçme ve seçilme hakkı) bu gruba girer.

Özel Haklar:

Mutlak Haklar: Herkese karşı ileri sürülebilen haklardır (mülkiyet hakkı gibi).

Nisbi Haklar: Belirli kişi ya da kişilere karşı ileri sürülebilen haklardır (alacak hakkı gibi).

Hakkın Kazanılması

Haklar iki şekilde kazanılır:

Aslen kazanım: Hakkın ilk kez doğrudan elde edilmesi

Devren kazanım: Hakkın bir kişiden başka bir kişiye geçmesi

Hakkın Korunması

Hakkın ihlali halinde başvurulacak temel yol dava açmaktır.

Kişi Türleri

Hukuk düzeninde iki tür kişi bulunmaktadır:

Gerçek kişiler

Tüzel kişiler (dernekler ve vakıflar)

Kişiliğin Başlangıcı ve Sona Ermesi

Gerçek kişilerde kişilik, çocuğun sağ olarak doğmasıyla başlar; ölüm veya gaiplik ile sona erer.

Tüzel kişilerde kişilik, kanunda öngörülen şartlara uygun kuruluşla başlar; fesih veya infisah ile sona erer.

Medeni Hukuk Davalarına Örnekler

Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma davaları

Boşanma nedeniyle maddi ve manevi tazminat davaları

Nafaka, velayet ve mal paylaşımı davaları

Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin katılma ve katkı payı alacağı davaları

Ailenin korunmasına ilişkin davalar

Soybağının kurulmasına ilişkin davalar (tanıma, babalık, nesebin reddi)